Uczennice klasy IIIa: Ania Nowak ,Magda Gągol, Beata Olszewska i Joanna Szydłowska pod opieką prof. Hanny Wielgolaskiej zrealizowały projekt  pt. „Niebieski różaniec” w ramach programu  edukacyjnego „Opowiem Ci o wolnej Polsce” prowadzonego  przez Centrum Edukacji Obywatelskiej, Instytut Pamięci Narodowej  oraz Muzeum  Powstania Warszawskiego.

Do programu   przystąpiłyśmy w miesiącu październiku 2009 roku.  Realizację projektu rozpoczęłyśmy od wyszukania ciekawego tematu. Pomysłów było wiele. Ktoś zaproponował : a może coś takiego co należałoby ocalić od zapomnienia. Ale co?  Może w Elblągu żyje ktoś  kto przeżył  gehennę obozu koncentracyjnego. Niedaleko od Elbląga znajduje się miejscowość Sztutowo a w niej Muzeum Stutthof. 

Ten  trop wzbudził  aprobatę zespołu. Wyszukałyśmy stronę internetową Muzeum o na niej naszą uwagę zwróciła informacja o tym, że 6 września 2009 roku po uroczystości upamiętniającej 70- tą rocznicę wybuchu II wojny światowej i pierwszego transportu więźniów do obozu Stutthof.  W Muzeum miało miejsce uroczyste otwarcie plenerowej wystawy pn. „ Świadkowie generacji”.  Prezentuje ona sylwetki 49 osób – byłych  więźniów obozu , z którymi spotykali się pracownicy Muzeum realizujący program dokumentalno-historyczny „Ostatni świadkowie”.

I tu  narodziła się myśl – poszukajmy ich właśnie na tej wystawie. Zwróciłyśmy się również o pomoc do pracowników Muzeum, a konkretnie do pana Marcina Owsińskiego – współtwórcy wystawy.  Z jego pomocą udało nam się nawiązać kontakt z jedną z żyjących więźniarek obozu , która mieszka w naszej miejscowości.  To był strzał w dziesiątkę. Naszym świadkiem historii została pani Jadwiga Sprada z domu Szamocka.  

Nasza bohaterka urodziła się w 1923 roku . Po wybuchu wojny przebywała z rodzicami pomagając im w prowadzeniu gospodarstwa. Od marca do listopada 1940 roku została skierowana  na roboty przymusowe . Po powrocie do domu wraz z ojcem zaangażowała się w działalność organizacji  partyzanckiej Gryf Pomorski, gdzie jako łączniczka  rozwoziła po okolicznych wsiach  dokumenty i wydawnictwa.   Aktywna praca konspiracyjna skończyła się jesienią 1944 roku, gdy pani Jadwiga wraz z ojcem została aresztowana. Było to 2 listopada 1944 roku. Przez kilka dni przebywała w więzieniu w Skórczu skąd była zabierana na posterunek na przesłuchania w celu identyfikacji zwierzchników z organizacji. Nie zdradziła. Następnie została przewieziona do więzienia w Starogardzie Gdańskim, gdzie przebywała do 6 grudnia 1944 roku.  Wtedy zabrano ją do Stutthofu. W pociągu spotkała się ponownie z jadącym w tym samym transporcie ojcem. W obozie  pani Jadwiga trafiła na blok XIX. Pracowała przy wyrobie przedmiotów ze słomy oraz w szwalni, gdzie szyła mundury dla niemieckich żołnierzy.  Pani Jadwiga wzięła udział w  pieszej ewakuacji obozu  Stutthof zwanej „Marszem śmierci”. Rozpoczęła się ona 25 stycznia 1945 roku. Tylko niektórym dane było przeżyć, w tym i pani Jadwidze.  Szacuje się, że w pieszej i morskiej ewakuacji zginęło około 20 tysięcy osób. Łączna liczba ewakuowanych więźniów wyniosła blisko 37000. 

Dlaczego przeżyła? Jedynie Bóg raczy wiedzieć. A może stało się to za sprawą niebieskiego różańca, który otrzymała od rosyjskiej współwięźniarki w czasie marszu. W pierwszych dniach lutego kolumna, w której maszerowała pani Jadwiga, dotarła do obozu przejściowego w Gniewinie. Tam kobiety przebywały do 10 marca 1945 roku, kiedy zarządzono kolejną ewakuację obozu. Więźniarki zostały wyzwolone przez wojska radzieckie na trasie marszu jeszcze tego samego dnia. Pani Jadwiga wróciła do domu w Kasparusie 28 kwietnia 1945 roku. Po wojnie wyszła za mąż i przeprowadziła się do Elbląga, gdzie mieszka do dziś. Musimy dodać również, że biografia małżonka pani Jadwigi to kolejny powód, by się nim zainteresować i pokazać innym . Walczył on pod Monte Cassino i w brytyjskich siłach zbrojnych za co został odznaczony najwyższymi odznaczeniami brytyjskimi. Ale to już materiał na kolejny projekt edukacyjny.  

W trakcie realizacji projektu zapoznawałyśmy się z materiałami pomocniczymi przesłanymi przez CEO , które dały nam wiele cennych wskazówek. Przygotowałyśmy pytania do wywiadu. Umówiłyśmy się z naszym świadkiem zgodnie z jej życzeniem w domu jej córki.

Uczennice same przeprowadziły i nagrały wywiad. Pani Jadwiga opowiadała bardzo ciekawie, podawała wiele faktów historycznych, a jednocześnie jej wspomnienia nasycone były emocjami. Nagrałyśmy ponad godzinę materiału. Pani Jadwiga udostępniła nam dużo dokumentów i zdjęć. Spotkanie odbyło się  6 stycznia 2010 roku i było dla nas ogromnym przeżyciem.

Z obfitych materiałów zmontowałyśmy film pod tytułem „Niebieski różaniec”.  Trudno było zdecydować się na cięcia, bo opowieść była bogata w fakty, zawierała dużo szczegółów historycznych. Do filmu dołączyłyśmy zdjęcia. Udział w projekcie wiele nas nauczył.  Zdobyłyśmy wiedzę historyczną, której nie znajdziemy w podręczniku szkolnym. Posłuchałyśmy opowieści o młodości w ciężkich warunkach wojennych, jakże innych od tych, które znamy. Miałyśmy okazję obejrzeć dokładnie autentyczne dokumenty sprzed ponad 60. lat. Nauczyłyśmy  się pracy z kamerą i obróbki filmu. Poznałyśmy bliżej prawą, skromną, odważną kobietą która zachowała pogodę ducha mimo ciężkich doświadczeń życiowych. Wojna jest złem - niesie śmierć, ból, beznadzieję, ale z drugiej strony wydobywa z ludzi to, co najlepsze: męstwo, heroizm, miłość i wiarę. Sytuacja krańcowa odsłania prawdziwą tożsamość. Bohaterka naszego filmu okazała  się wybranką losu – przeżyła i zdołała zachować ludzką godność w czasie zagłady. Na sam koniec spotkania zapytałyśmy panią Jadwigę skąd czerpała siły by pokonać ten koszmar, ból i głód. Odpowiedź była tylko jedna – od Boga. A z niebieskim różańcem nigdy się nie rozstaję.

Opracowały: Anna Nowak, Beata Olszewska, Magdalena Gągol i Joanna Szydłowska pod opieką p.prof. Hanny Wielgolaskiej.

 Film "Niebieski różaniec"

część pierwsza

część druga

 Program finansowany ze środków Kancelarii Senatu, Narodowego Centrum Kultury oraz The Education, Audiovisual and Culture Executive Agency